ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ

Η βασική ιδέα του παιχνιδιού

Η πετοσφαίριση είναι ένα ομαδικό παιχνίδι με μπάλα, που παίζεται μεταξύ δύο ομάδων και ανήκει στην οικογένεια των αθλοπαιδιών. Μία ομάδα πετοσφαίρισης συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία μιας μικρής κοινω­νικής ομάδας, που έχει δομή, θέσεις, ρόλους, αγωνιστικές νόρμες, συνεργατική αλληλεξάρτηση μεταξύ των μελών της, αλληλεπίδραση και σύστημα. Η διαφορά της από τις απλές μικρές κοινωνικές ομάδες είναι ότι έχει αθλητικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα.

Η πετοσφαίριση είναι ένα θαυμάσιο μέσο για την αγωγή των νέων, γιατί καλλιεργεί τη συνερ­γασία, την ομαδικότητα, την κοινή συνείδηση, ενώ βελτιώνει τις συντονιστικές τους ικανότητες και την ταχύτητα αντίδρασης. Έτσι, ωφέλιμο παράγωγο του παιχνιδιού είναι η ψυχική ευφορία των παικτών που συμμετέχουν σε ένα ομαδικό κατόρθωμα σε συνδυασμό με τη σωματική άσκηση. Η φύση του παιχνιδιού το καθιστά προσιτό σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου. Έτσι, το παιχνίδι αυτό, σήμερα, χρησιμοποιείται για ψυχαγωγικό σκοπό, για αγωγή, αλλά και για διομαδικούς διαγωνισμούς συναγωνιστικού και ανταγωνιστικού χαρακτήρα. Το προϊόν της εργασίας των ομάδων αυτών είναι το θέαμα το οποίο προσφέρεται στους θεατές, που παρευρίσκονται στο γήπεδο ή στους τηλεθεατές μέσω των τηλεοράσεων.

Ένας αγώνας πετοσφαίρισης είναι μία διομαδική αναμέτρηση με αλληλεπιδρώσες και αλληλεξαρτώμενες υπολογισμένες ενέργειες, επιθετικού και αμυντικού χαρακτήρα. Οι ενέργειες έχουν ως άμεσο αντικείμενο τον έλεγχο της μπάλας και έμμεσο αντικείμενο το γήπεδο. Το πεδίο δράσης των παικτών κάθε ομάδας είναι ο τρισδιάστατος χώρος υπεράνω, εντός και εκτός των ορίων του μισού γηπέδου. Ο εντός των ορίων, για κάθε ομάδα, χώρος αποτελεί το υπερασπιστικό (αμυντικό) πεδίο της μιας και τον επιθετικό στόχο της άλλης ομάδας και παραβιάζεται μόνο με τη μπάλα, εφόσον αυτή διέλθει πάνω από το δίχτυ και έρθει σε
επαφή με το έδαφος (εντός των ορίων). Όπως σε μία πραγματική μάχη, έτσι και σε έναν αγώνα πετοσφαίρισης, κάθε ομάδα προσπαθεί με ανάλογη στρατηγική και τακτική να υπερισχύσει της αντιπάλου της. Από τη μία πλευρά προσπαθεί να αξιοποιήσει τις δυνάμεις τις και να εκμεταλλευτεί τις αδυναμίες της αντίπαλης
ομάδας και από την άλλη πλευρά προσπαθεί να περιορίσει τις δυνάμεις της
αντίπαλης ομάδας και να καλύψει τις αδυναμίες της.

Χαρακτηριστικά του παιχνιδιού

H πετοσφαίριση, που κατέχει κορυφαία θέση στο χώρο των αθλο­παιδιών,
αριθμεί διεθνώς πάνω από 100 εκατομμύρια μέλη-αθλητές. Αποτελεί βασικό μέσο φυσικής αγωγής στα δημοτικά σχολεία, γυμνάσια, λύκεια και άθλησης των φοιτητών πανεπιστημίων, ενώ είναι κύριο μέσο κινητικής αναψυχής και άσκησης των εργαζομένων κατά τον ελεύθερο χρόνο τους.

Το αγωνιστικό νόημα του παιχνιδιού και ο χαρακτήρας του το τοποθετούν στα παι­χνίδια αντίκτυπου ή αντισφαιρικά είναι κατεξοχήν ομαδικό, και η πεμπτουσία του, όπως είπε ο Morgan βρίσκεται στην ιπτάμενη μπάλα.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της πετοσφαίρισης, που διατηρήθηκαν από την πρωτόγονη μέχρι τη σύγχρονη μορφή του παιχνιδιού και του προσδίδουν μια ξεχωριστή ταυτό­τητα, που πρέπει να γίνει κατανοητή από τα άτομα που ασχολούνται με αυτό, μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:

- η κοινωνικότητα του παιχνιδιού, που πηγάζει από την ανάγκη φιλίας και συμπάθειας μεταξύ των παικτών της ίδιας, αλλά και της αντίπαλης ομάδας.

- η ομαδικότητα, που εκφράζεται μέσα από τη συνεργασία των παικτών και το ομαδικό πνεύμα και βάσει του ότι δεν υπάρχει κατοχή της μπάλας, η προώ­θηση της οποίας προς το συμπαίκτη και η σκόπευση του αντίπαλου γη­πέδου γίνεται με χτύπημα.

- η απουσία άμεσης σύγκρουσης με τον αντίπαλο, άτομο προς άτομο, αποκλείει την ύπαρξη κάθε μορφής βίας και καθορίζει το συνα­γωνισμό μεταξύ των αντιπάλων στις σχέσεις άνθρωπος-μπάλα, παίκτης-συμπαί­κτης και παίκτης‑αντίπαλος.

- στην ψυχική σφαίρα, επειδή το παιχνίδι παίζεται σε σχετικά μι­κρό χώρο και επειδή οι ατομικές προσπάθειες διενεργούνται σε γρήγορους χρόνους επιβεβλημένους από την τροχιά της μπάλας, η ανάπτυξη υψηλών νευρικών επιβαρύνσεων (ένταση προσοχής, βού­ληση, κ.λπ.)

- το ενδιαφέρον του παιχνιδιού, λόγω έλλειψης μικρών στόχων (π.χ. καλάθι μπάσκετ, εστία), διατηρείται αμείωτο σε όλη τη διάρκεια που η μπάλα είναι εντός παιδιάς (αγωνιστικό επεισόδιο), μια και η πεμπτουσία του παιχνιδιού έγκειται στη διατήρηση της μπάλας στον αέρα.

- σε κάθε στιγμή του αγωνιστικού επεισοδίου η συμμετοχή όλων των αγωνιζόμενων χωρίς περιθώριο για κάποια ξεκούραση.

- η νευρική εκτόνωση που γίνεται από μόνη της, πράγμα που βελ­τιώνει το
άτομο ως χαρακτήρα και όχι με σωματική σύγκρουση, όπως σε άλλα αθλή­ματα.

- η έλλειψη ορισμένης χρονικής διάρκειας του αγώνα που απαιτεί και βελτιώνει την ικανότητα αντοχής της ψυχικής δύναμης του ατόμου.

- εξαιτίας της ταχύτητας του παιχνιδιού απαιτείται ένα υψηλό επί­πεδο του συστήματος αντίληψης, ταχύτητας αντίδρασης και ικανό­τητας αναερό­βιων προσπαθειών. Αρκεί να αναφέρουμε ότι ένας παί­κτης της πετοσφαίρισης σε μια προσπάθεια μετακινείται 2,3-12 m. Εκτελεί 50-100 άλματα και αντιδρά σε μπαλιές που κινούνται με 100 και πλέον χλμ. την ώρα.

- η πολυποίκιλη τεχνική του και η υποχρεωτική περιστροφή των παι­κτών που απαιτούν μια αμφίπλευρη γύμναση, τόσο στις χαμηλές όσο και στις υψη­λές προσπάθειες, δηλαδή ευκινησία, επί του εδάφους, άριστη νευρομυϊκή συναρ­μογή και αλτική ικανότητα.

- η μεγάλη διάρκεια του παιχνιδιού (1-2 ώρες) που απαιτεί την αντοχή των προαναφερόμενων ιδιοτήτων.

- η τακτική κάθε ομάδας που εξαρτάται κυρίως από την ατομική τακτική των παικτών, αφού η ομαδική καθορίζεται από τα περιορισμένα όρια του γηπέδου και τον σχετικά μικρό αριθμό των παικτών. Η τακτική, επίσης, περιορίζεται και από τους κανονισμούς (απαγό­ρευση επίθεσης ή μπλοκ παίκτη από τη ζώνη άμυνας).

- η τεχνική που, εκτός από την πολλαπλότητά της, καθορίζεται απόλυτα
από το χώρο-χρόνο, εξαρτάται άμεσα (και με επίδραση στο βαθμολογικό απο­τέλεσμα) από το διαιτητή.

- αντικειμενικός σκοπός κάθε ομάδας είναι η πρόσκρουση της μπά­λας στο αντίπαλο γήπεδο (επιθετική ενέργεια) και η αποφυγή πρό­σκρουσης της μπά­λας στο γήπεδό της (αμυντική ενέργεια). Επιτιθέ­μενος και αμυνόμενος δημιουρ­γούν και αντιμετωπίζουν, με τις περιο­ρισμένες 3 επαφές, τροχιές μπά­λας με ταχύτητα πάνω από 100 χλμ. την ώρα, πράγμα που απαιτεί μια εξαιρε­τικά υψηλή τεχνική ικανότητα, τόσο στην τοποθέτηση όσο και στη σκοπευ­τική ακρίβεια.

Κανονισμοί

1. Το γήπεδο, το δίχτυ και η μπάλα

Οι διαγωνιζόμενοι παίζουν σ’ ένα ορθογώνιο γήπεδο με επίπεδη επι­φάνεια 9x18 m, που ορίζεται από λεπτές γραμμές πλάτους 5 cm. Οι γραμμές της στενής πλευράς, λέγονται τελικές και οι γραμ­μές της μακριάς πλευράς λέγονται πλάγιες. Το γήπεδο χωρίζεται σε δύο ίσα τμήματα (τετρά­γωνα) από μία γραμμή, επίσης πλάτους 5 cm, που έχει μήκος 9 m και λέγεται κεντρική γραμμή. Κάθε τετρά­γωνο είναι ο αγωνιστικός χώρος μέσα στον οποίο ενεργούν οι παίκτες κάθε ομάδας. Επίσης το γήπεδο κάθε ομάδας χωρίζεται σε δύο άνισα τμήματα με μία γραμμή που απέχει 3 m από την κεντρική γραμμή και είναι παράλληλη με αυτή. Ο χώρος με το μικρό εμβαδόν (3x9 m), που βρίσκεται κοντά στο δίχτυ, λέγεται επιθετική ζώνη ή πρώτη γραμμή και ο χώρος με το μεγάλο εμβαδόν (6 x 9 m), λέγεται ζώνη άμυνας ή δεύτερη γραμμή.

Στο κέντρο του γηπέδου, πάνω από την κεντρική γραμμή, είναι τοπο­θετημένο κατακόρυφα ένα δίχτυ (ύψους 2,43 για τους άνδρες και 2,24 για τις γυναίκες). Το δίχτυ στηρίζεται σε δύο κατα­κόρυφους στυλο­βάτες, που είναι τοποθετημένοι στην προέκταση τις κεντρικής γραμμής, έξω από τις πλάγιες γραμμές και σε απόσταση 0,50 m από αυτές. Το ωφέλιμο μήκος του διχτιού ορίζεται από δύο παράλληλες αντένες που είναι τοποθετημένες κατακόρυφα επάνω του και απέχουν μεταξύ τους 9 m, όσο δηλαδή είναι και το πλάτος του γηπέδου.

Όλες οι ενέργειες των παικτών είναι προσανατολισμένες προς μία μπάλα και ο επιτρεπτός τρόπος επαφής με αυτή είναι το χτύπημα με οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Η μπάλα που είναι κατασκευασμένη από συνθετικό ή δερμάτινο
υλικό έχει διάμετρο 24 cm και περιέχει συμπιε­σμένο αέρα 25 λι­μπρών, για να παρέχει ελαστικότητα, έτσι που να μην τραυματίζει τα χέρια των παικτών και να αναπηδά με ευκολία σε κάθε επαφή.

2. Οι παίκτες

Κάθε ομάδα αποτελείται κατ’ ελάχιστον από 6 έως12 παίκτες, αλλά κάθε φορά στο παιχνίδι συμμετέχουν ταυτόχρονα μόνο οι 6. Κατά τη διάρκεια του αγώνα ή και ενός σετ κάθε ομάδα έχει δικαίωμα να χρησι­μο­ποιήσει όλους τους παίκτες, αλλά με κάποιους περιορισμούς. Σε κάθε σετ επιτρέπονται 6 αντικαταστάσεις παικτών. Βασικά, κάθε παί­κτης μπορεί να αντικατασταθεί από έναν αναπληρωματικό. Δηλαδή ένας αναπληρωματικός μπορεί να αντικατα­στήσει οποιονδήποτε παίκτη και σε οποιαδήποτε θέση (ζώνη), όμως αυτός ο αναπληρωματικός δεν μπο­ρεί να αντικατασταθεί από άλλον αναπληρωματικό, παρά μόνο από το βασικό παίκτη, που αρχικά αντικατέστησε.

Σχετικά με τις αλλαγές εξαίρεση αποτελεί ο Λίμπερο που αντικα­θιστά οποιοδήποτε παίκτη στην αμυντική ζώνη, ενώ εξέρχεται υποχρεω­τικά, όταν σύμφωνα με τη σειρά περιστροφής περάσει στη θέση 4. Ο παίκτης αυτός απαγορεύεται να κάνει σερβίς, να κάνει πάσα μέσα από τη ζώνη επίθεσης, ενώ απαγορεύεται παντελώς να πραγματοποιήσει επίθεση.

3. Το παιχνίδι

Κάθε μία ομάδα αγωνίζεται πραγματοποιώντας τις ενέργειές της στο δικό της γήπεδο και προσπαθεί από τη μία να εμποδίσει τη μπάλα να αγγίξει την επιφάνεια του γηπέδου της και από την άλλη να τη στείλει, περνώντας την υποχρεωτικά πάνω από το δίχτυ, να αγγίξει την επιφάνεια του άλλου γηπέδου.

Το παιχνίδι αρχίζει με αυτοδύναμη ενέργεια ενός παίκτη της μιας ομάδας, που χτυπά την μπάλα προς το αντίπαλο γήπεδο, από οποιοδήποτε σημείο του χώρου που βρίσκεται πίσω από την τελική γραμμή του γηπέδου.

Κάθε ομάδα έχει δικαίωμα 3 συνεχόμενων επαφών με την μπάλα, εκτός από την περίπτωση που αυτή αγγίξει το μπλοκ, οπότε οι επαφές ουσιαστικά είναι τέσσερις, αλλά προσμετρώνται ως τρεις. Ο ίδιος όμως παίκτης απαγο­ρεύεται να χτυπήσει την μπάλα 2 φορές συνέχεια (εξαίρεση αποτελεί ο παίκτης που μπλοκάρει).

Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, κάθε ομάδα έχει δικαίωμα να στείλει την μπάλα προς το αντίπαλο γήπεδο με την πρώτη, τη δεύτερη ή την τρίτη επαφή, που είναι και η συνηθέστερη περίπτωση. Το πέρασμα της μπάλας από το ένα γήπεδο στο άλλο, για να είναι έγκυρο, θα πρέπει να γίνεται πάνω από το δίχτυ.

4. Οι θέσεις περιστροφής

Οι 6 παίκτες κάθε ομάδας, με την έναρξη του αγώνα, καταλαμβάνουν ο κάθε ένας μία τυπική θέση στο γήπεδο τις οποίες πρέπει να διατηρούν σε όλη τη διάρκεια του σετ. Οι θέσεις αριθμούνται από το 1 ως το 6, αρχής γενο­μένης από τον πίσω δεξιό χώρο με την εξής σειρά: Η θέση 1 αντιστοιχεί στον πίσω δεξιό χώρο, η θέση 2 αντιστοιχεί στον μπροστά δεξιό χώρο, η θέση 3 αντιστοιχεί στον μπροστά κεντρικό χώρο, η θέση 4 αντιστοιχεί στον μπροστά αριστερό χώρο, η θέση 5 αντιστοιχεί στον πίσω αριστερό χώρο και η θέση 6 αντιστοιχεί στον πίσω κεντρικό χώρο. Δηλαδή η αρίθμηση γίνεται από τα δεξιά προς τα αριστερά. Μετά από την εκτέλεση κάθε σερβίς οι παίκτες μπορούν να πάνε σε όποια θέση θέλουν, αλλά υπάρχουν περιορισμοί σε ορισμένες ενέργειες. Έτσι κάθε παίκτης, κατά τη διάρκεια ενός σετ, πρέπει να περάσει από όλες τις θέσεις και στο φιλέ και στο πίσω μέρος του γηπέδου διατη­ρώντας όμως την ίδια σχέση με τον παίκτη που προηγείται και αυτόν που έπεται, σύμφωνα με την αρχική σειρά περιστροφής.

Κάθε φορά που η μία ομάδα αποκτά το δικαίωμα εκτέλεσης του σερβίς γίνεται ταυτόχρονα μία μετακίνηση των παικτών δεξιά, σύμφωνα με την κίνηση των δεικτών του ρολογιού (σύστημα ρολόι). Δηλαδή, η περιστροφή των παι­κτών γίνεται με φορά αντίθετη από εκείνη της μέτρησης των θέσεων.

Όλοι οι παίκτες τη στιγμή του σερβίς πρέπει να κατέχουν τις προβλεπό­μενες από τον Κανονισμό θέσεις τους. Μόλις όμως χτυπηθεί το σερβίς «η σφαίρα εν παιδιά», έχουν δικαίωμα να μετακινηθούν και να σταθούν σε οποιο­δή­ποτε σημείο του γηπέδου τους, δικαίωμα που τους επιτρέπει, είτε να καλύψουν τις οργανικές, τεχνικές και τακτικές αδυναμίες της ομάδας τους, είτε να εκμεταλλευτούν τις αντίστοιχες αρετές της όσο γίνεται περισσότερο. Ένας και μόνο περιορισμός
ισχύει σε όλη τη διάρκεια του αγώνα. Ο περιο­ρισμός αυτός απαγορεύει στους παίκτες της δεύτερης γραμμής (θέσεις 5, 6 και 1) να επιτεθούν μέσα από το χώρο των τριών μέτρων στέλνοντας την μπάλα στο αντίπαλο γήπεδο από ύψος πάνω από το όριο του φιλέ ή να κάνουν μπλοκ. Είναι αυτονόητο πως δεν απαγορεύεται να παραμένουν οι παίκτες της δεύτερης γραμμής μέσα στο χώρο των 3 m, λεπτομέρεια που θα τη συναντήσουμε στις επιθέσεις που χρησιμοποιούν διεισδυτική και σε ορι­σμένες παρατάξεις ασφάλιση της επίθεσής μας (επιθετική κάλυψη).

Οι αλλαγές θέσεων πρέπει να πραγματοποιούνται σε σύντομο χρονικό διά­στημα, όσο περίπου διαρκεί η τροχιά του σερβίς και με μεγάλη προσοχή, για να μην εμποδιστεί ή παραμεληθεί -όταν σερβίρουν οι αντίπαλοι- η πρώτη μπαλιά^. και όταν σερβίρει η ομάδα μας, για να μην καθυστερήσουν οι απασχο­λημένοι με την αλλαγή παίκτες κι έτσι βρεθούν ανέτοιμοι για την απόκρουση της αντίπαλης επίθεσης.

5. Σύστημα καταμέτρησης βαθμών (σκορ)

Το σύστημα μέτρησης του αποτελέσματος γίνεται με βαθμούς. Κάθε φορά που η μπάλα περνά εκτός παιδιάς, το παιχνίδι σταματά για λίγο, σημειώ­νεται
ένας βαθμός υπέρ της μιας ή της άλλης ομάδας και συνεχίζεται με νέο αυτοδύναμο χτύπημα από κάποιον παίκτη, αφού σφυρίξει ο διαιτητής κ.ο.κ. Ο βαθμός προστίθεται στο άθροισμα των βαθμών της ομάδας που έστειλε την μπάλα να
αγγίξει το γήπεδο της αντίπαλης ομάδας ή στην αντίθετη ομάδα από αυτή που έστειλε την μπάλα εκτός παιδιάς. Όταν μία ομάδα σημειώσει πρώτη 25 βαθμούς, είναι η νικήτρια ενός σετ αλλά θα πρέπει να έχει διαφορά τουλάχιστον 2 βαθμών από την άλλη (π.χ. 25-23). Αν όμως η διαφορά είναι μόνο ένας βαθμός (π.χ. 25-24), τότε το παιχνίδι συνεχίζεται έως ότου επι­τευχθεί η διαφορά των 2 βαθμών (π.χ. 26-24 ή 30-28 κ.λπ.) Το ποια ομάδα θα σερβίρει πρώτη κανονίζεται με κλήρωση, πριν από την έναρξη του αγώνα. Αν η ομάδα που σερβίρει υποπέσει σε σφάλμα, τότε μεταβιβάζει το δικαίωμα του σερβίς στην αντίπαλη ομάδα. Αν η
έκβαση του αγωνιστικού συμβάντος είναι υπέρ της, τότε θα ξανασερβίρει, αλλιώς το δικαίωμα του σερβίς θα ξανα­περάσει στην αντίπαλη ομάδα κ.ο.κ.

Μετά από κάθε σετ οι ομάδες αλλάζουν γήπεδο και δικαίωμα του πρώτου σερβίς. Τον αγώνα κερδίζει η ομάδα που πραγματοποίησε 3 νικηφόρα σετ.

6. Βασικές περιπτώσεις που τελειώνει το αγωνιστικό επει­σόδιο (συμβάν)

Ακολούθως αναφέρονται οι συνηθέστερες περιπτώσεις που τελειώ­νει ένα
αγωνιστικό επεισόδιο και σημειώνεται βαθμός:

1. Η μπάλα αγγίζει την επιφάνεια εντός των ορίων του γηπέδου (ο βαθμός σημειώνεται υπέρ της ομάδας που την έστειλε από το αντίπαλο γήπεδο).
2. Η μπάλα καταλήγει έξω από τα όρια του γηπέδου (ο βαθμός σημειώνεται υπέρ της ομάδας που δεν έκανε την ενέργεια).
3. Περισσότερες από 3 συνεχόμενες επαφές (εξαιρείται το μπλοκ).
4. Δύο συνεχόμενες επαφές από τον ίδιο παίκτη. Εξαιρείται η επαφή του μπλοκ.
5. Επαφή του παίκτη με το δίχτυ.
6. Υπέρβαση της μεσαίας διαχωριστικής γραμμής.
7. Άγγιγμα της μπάλας επάνω από το δίχτυ μέσα στο αντίπαλο γήπεδο, πριν εκδηλωθεί επιθετική ενέργεια.
8. Υπέρβαση της τελικής γραμμής από τον παίκτη που σερβίρει, πριν από την εκτέλεση.
9. Υπέρβαση της γραμμής που χωρίζει την αμυντική με την επιθετική ζώνη κατά την επιθετική προσπάθεια από παίκτη αμυντικής ζώνης.
10. Παρατεταμένη επαφή του παίκτη με την μπάλα.
11. Λάθος θέσεις σύμφωνα με τις καταστατικές θέσεις περιστροφής.

Η τεχνική

Η βασική τεχνική του παιχνιδιού επικεντρώνεται στον έλεγχο της μπάλας και συνίσταται σε δύο έννοιες:

1. Ο μαθητής αρχικά θα πρέπει να αντιλαμβάνεται την τροχιά της μπά­λας και να συντονίζει τις κινήσεις του, έτσι ώστε να τη συναντά, όταν αυτή κατευθύνεται μέσα στα όρια του χώρου του ή όταν μετα­βιβάζεται προς αυτόν.

2. Η επαφή του μαθητή με την μπάλα πρέπει να είναι ελεγχόμενη. Αυτό σημαίνει ότι, θα πρέπει να την μεταβιβάζει προς μια ορισμένη περιοχή, όπου βρίσκεται κάποιος συμπαίκτης του ή να τη στέλνει μέσα στα όρια του αντίπαλου γηπέδου.

Έτσι, με βάση τα προηγούμενα η τεχνική του παιχνιδιού προ­σδιορίζεται σε τεχνική ισορροπίας του σώματος, σε στάσεις ετοιμό­τητας και κινήσεων προσαρμογής προς την μπάλα και σε τεχνική επα­φής με την μπάλα.

Βιβλιογραφία

1. Μπεργελές Ν., Βόλλεϋ-Μπώλ – Τεχνική, Β΄ έκδοση, Αθήνα 1993.
2. Μπεργελές Ν., Προγραμματισμός Βόλλεϋ στις κρίσιμες Ηλικίες Ανάπτυξης (Ένας Ελληνικός Ενιαίος Σχεδιασμός στο σύλλογο και στο σχολείο), Αθήνα 1992.
3. Διεθνείς Κανονισμοί Βόλεϊ, Ομοσπονδία Διαιτητών Βόλεϊ Ελλάδος, έκδοση 1997-2000.
4. Chapko V. E. Πετοσφαίριση των Νέων Αθλητών, Zdorovija, Kiev, 1987.
5. Ivoilov, A., Βόλλεϋ – Μελέτες της Βιομηχανικής και της Μεθοδολογίας προπόνησης, FiS, Moscow, 1986.
6. Klestev J. N., A. G. Jiaritsa. Πετοσφαίριση. FiS, Moscow, 1985.